Δεν είναι ότι κουραζόμαστε από τις οθόνες. Eίναι ότι δεν σταματάμε ποτέ να τις αλλάζουμε.


Υπάρχει μια περίεργη στιγμή που όλοι έχουμε ζήσει. Kλείνεις το TikTok μετά από μία ώρα scrolling και νιώθεις πιο κουρασμένος απ’ ό,τι όταν είδες τρία επεισόδια σειράς συνεχόμενα. Δεν είναι απλώς θέμα χρόνου. Είναι θέμα τρόπου κατανάλωσης.

Το binge watching μπορεί να σε «ρουφήξει», αλλά το endless scrolling σε εξαντλεί.

Για χρόνια θεωρούσαμε ότι η παθητική κατανάλωση περιεχομένου, όπως το να βλέπεις συνεχόμενα επεισόδια, είναι η πιο βαριά μορφή screen time. Τελικά, το να «χαζεύεις» στο feed σου έχει άλλη δυναμική. Κάθε swipe είναι μια μικρή απόφαση, μια γρήγορη αξιολόγηση. Μου αρέσει ή όχι; Μένω ή φεύγω; Γελάω ή βαριέμαι; Αυτή η συνεχής μικρο-επιλογή δημιουργεί ένα είδος ψηφιακής κόπωσης που δεν φαίνεται άμεσα, αλλά συσσωρεύεται.

Το feed δεν τελειώνει ποτέ

Η βασική διαφορά είναι ότι μια σειρά έχει αρχή, μέση και τέλος. Το scrolling όχι. Το timeline είναι σχεδιασμένο να συνεχίζεται χωρίς όριο, χωρίς φυσικό stop point. Δεν υπάρχει «τέλος επεισοδίου» για να σηκωθείς ή να πάρεις ανάσα. Υπάρχει μόνο το επόμενο βίντεο.

Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση μόνιμης εγρήγορσης. Δεν χαλαρώνεις πραγματικά γιατί δεν ξέρεις τι θα δεις μετά. Ένα αστείο βίντεο μπορεί να ακολουθηθεί από κάτι αγχωτικό, μετά από ένα ενημερωτικό clip, μετά από μια διαφήμιση. Το μυαλό αλλάζει ρυθμό συνεχώς χωρίς να προσαρμόζεται.

Η ψευδαίσθηση της ξεκούρασης

Το scrolling μοιάζει με διάλειμμα. Είναι γρήγορο, εύκολο, δεν απαιτεί συγκέντρωση όπως μια ταινία. Όμως αυτή η χαλαρότητα είναι κάπως παραπλανητική. Αντί να βυθίζεσαι σε μία ιστορία, πηδάς από δεκάδες μικρο-ιστορίες σε λίγα λεπτά.

Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων δεν αφήνει χώρο για αποφόρτιση. Το μυαλό δεν προλαβαίνει να επεξεργαστεί αυτό που είδε πριν εμφανιστεί το επόμενο. Το αποτέλεσμα είναι ένα περίεργο mix. Υπερδιέγερση και ταυτόχρονα αίσθηση κενού.

Η μικρή δόση ντομαπίνης

Οι πλατφόρμες βασίζονται σε μικρές δόσεις ανταμοιβής. Κάθε swipe μπορεί να σου δώσει κάτι πολύ αστείο, πολύ ενδιαφέρον ή πολύ relatable. Δεν ξέρεις πότε θα έρθει, και αυτό είναι που σε κρατάει. Είναι σαν να τραβάς μοχλό σε μηχάνημα τύχης. Ποτέ δεν ξέρεις ποιο βίντεο θα «κάτσει».

Σε αντίθεση, μια σειρά σου δίνει σταθερό ρυθμό. Ξέρεις περίπου τι να περιμένεις. Το scrolling όμως σε βάζει σε συνεχή αναζήτηση του επόμενου hit, κάτι που κουράζει περισσότερο απ’ όσο φαίνεται.

Η κούραση της επιλογής

Ένας λόγος που το binge watching μοιάζει πιο ξεκούραστο είναι ότι η απόφαση έχει ήδη παρθεί. Πατάς το play και απλώς συνεχίζεις. Στο feed όμως επιλέγεις κάθε λίγα δευτερόλεπτα. Ακόμα κι αν το κάνεις ασυνείδητα, η διαδικασία της επιλογής παραμένει.

Όταν όλα μοιάζουν επείγοντα

Ένα ακόμα στοιχείο που εξαντλεί είναι ο τρόπος που παρουσιάζεται το περιεχόμενο. Όλα μοιάζουν σημαντικά, viral, must-see. Κάθε creator προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή μέσα σε δευτερόλεπτα, κάτι που μεταφράζεται σε ένταση. Γρήγορο μοντάζ, έντονοι τίτλοι, και απότομα transitions.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το feed δεν σου δίνει ποτέ πραγματική ηρεμία. Ακόμα και όταν κάθεσαι, το μυαλό συνεχίζει να τρέχει.

Γιατί επιστρέφουμε συνέχεια

Παρά την κούραση, συνεχίζουμε να κάνουμε scroll. Ίσως γιατί είναι η πιο εύκολη μορφή διαφυγής. Δεν απαιτεί κάποια δέσμευση, δεν χρειάζεται χρόνο. Είναι μικρές στιγμές απόσπασης που γεμίζουν τα κενά της ημέρας.

Αυτό όμως δημιουργεί έναν κύκλο. Νιώθεις κουρασμένος, κάνεις scroll για να ξεφύγεις, κουράζεσαι περισσότερο.

Το binge watching ως ασφαλής ζώνη

Παραδόξως, το binge watching μοιάζει πιο ήρεμο επειδή έχει συνοχή. Η ιστορία εξελίσσεται, οι χαρακτήρες παραμένουν οι ίδιοι, υπάρχει ρυθμός. Το μυαλό δεν χρειάζεται να επαναπροσδιορίζει συνεχώς το context.

Γι’ αυτό πολλοί επιστρέφουν σε σειρές που έχουν ήδη δει. Δεν είναι βαρεμάρα αλλά ανάγκη για κάτι προβλέψιμο μέσα σε ένα χαοτικό feed.

Το πραγματικό ερώτημα

Ίσως το θέμα δεν είναι ποια μορφή περιεχομένου είναι η καλύτερη. Το ερώτημα είναι πότε νιώθουμε ότι έχουμε επιλογή και πότε απλώς παρασυρόμαστε. Το scrolling δίνει την αίσθηση ελευθερίας, αλλά πολλές φορές λειτουργεί μηχανικά.

Και κάπου εκεί βρίσκεται το digital exhaustion. Όχι από τις ώρες που περνούμε μπροστά από την οθόνη, αλλά από την αδιάκοπη εναλλαγή που δεν αφήνει χώρο για παύση.

Τσέκαρε κι αυτό: