Για χρόνια επενδύσαμε στην υπόσχεση ότι η τεχνολογία θα μας ενώσει, όμως καταλήξαμε να αντικαθιστούμε τη φιλία με ευκολότερα, ασφαλέστερα και λιγότερο απαιτητικά υποκατάστατα.
Για χρόνια πιστέψαμε ότι η τεχνολογία θα μας σώσει από τη μοναξιά. Ότι όσο περισσότερες πλατφόρμες, εφαρμογές και δίκτυα διαθέτουμε, τόσο πιο συνδεδεμένοι θα είμαστε. Στην αρχή λειτούργησε, τα social media έδωσαν φωνή σε ανθρώπους που δεν είχαν χώρο, ένωσαν κοινότητες, μείωσαν αποστάσεις. Κάπου όμως στη διαδρομή η φιλία άρχισε να χάνει το βάθος της. Έγινε ελαφριά, γρήγορη, αποσπασματική και σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια ειρωνεία: σε μια εποχή απόλυτης διασύνδεσης είμαστε πιο μόνοι από ποτέ.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν εμφανίστηκε τυχαία ως "λύση" στο πρόβλημα της μοναξιάς. Οι ψηφιακοί σύντροφοι, τα AI chatbots που ακούν, καταλαβαίνουν και υποστηρίζουν, πατάνε πάνω σε μια πραγματική κοινωνική έλλειψη. Δεν προέκυψαν από τεχνολογική περιέργεια, αλλά από ανθρώπινη κόπωση. Από τη δυσκολία του να σχετίζεσαι, να εξηγείς, να αντέχεις, να συγκρούεσαι. Η AI προσφέρει κάτι δελεαστικό: σχέση χωρίς ρίσκο, παρουσία χωρίς απαίτηση. Η φιλία όπως τη γνωρίσαμε ιστορικά και βιωματικά, δεν ήταν ποτέ εύκολη. Ήταν χρόνος, αμηχανία, σιωπές που έπρεπε να αντέξεις. Ήταν διαφωνίες που δεν οδηγούσαν πάντα σε λύση. Ήταν το να μείνεις, ακόμη κι όταν δεν ήταν άνετο. Όλα αυτά είναι ο πυρήνας της.
Η τεχνολογία σταδιακά μας εκπαίδευσε να αποφεύγουμε αυτή τη συναισθηματική εργασία. Μας έμαθε να αντικαθιστούμε τη συνομιλία με αντίδραση, την παρουσία με ένδειξη, το ενδιαφέρον με emoji. Δε χρειάζεται να πάρεις τηλέφωνο. Αρκεί να "δεις" το story. Δεν χρειάζεται να ρωτήσεις πώς είναι κάποιος, το προφίλ του δείχνει. Έτσι, η φιλία έγινε κάτι που καταναλώνεται, όχι κάτι που καλλιεργείται. Η AI έρχεται να ολοκληρώσει αυτό που ξεκίνησαν τα social media. Αν μέχρι χθες αποφεύγαμε τη δυσκολία της ανθρώπινης επαφής, σήμερα μπορούμε να την παρακάμψουμε εντελώς. Ένας ψηφιακός φίλος δε θα σε απογοητεύσει, δε θα σου πει "δεν αντέχω άλλο", δε θα φύγει. Θα συμφωνεί και θα είναι πάντα διαθέσιμος.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αρχίζουμε να αναδιατυπώνουμε τη φιλία με όρους ευκολίας. Σαν να είναι κάτι που πρέπει να λειτουργεί χωρίς τριβές, χωρίς απαιτήσεις, χωρίς ευθύνη. Όμως οι σχέσεις χωρίς ευθύνη δεν είναι σχέσεις, είναι υπηρεσίες. Τι χάνουμε όταν αντικαθιστούμε τους ανθρώπους με προσομοιώσεις; Χάνουμε δεξιότητες, την ικανότητα να ακούμε πραγματικά, να διαβάζουμε σιωπές, να ζητάμε συγγνώμη. Όλα αυτά είναι θεμέλια της κοινωνικής ζωής. Δεν μεταφέρονται σε αλγόριθμους. Μαθαίνονται μόνο μέσα από ανθρώπους.
Η φιλία χρειάζεται χρόνο και γι’ αυτό ακριβώς έχει αξία, γιατί μας θυμίζει ότι δεν είμαστε μόνοι, όχι επειδή κάποιος μας απαντά, αλλά επειδή κάποιος μας αντέχει. Ήρθε η ώρα να φέρουμε πίσω τη φιλία όχι ως ιδέα, αλλά ως πράξη. Να επιλέξουμε την ανθρώπινη επαφή, με όλο της το βάρος. Να δεχτούμε ότι οι σχέσεις δεν είναι πάντα εύκολες, αλλά είναι πάντα αληθινές και σε έναν κόσμο που προσφέρει άπειρες ψηφιακές παρηγοριές, αυτό ίσως είναι η πιο απλή επιλογή που μπορούμε να κάνουμε.
