Η Αλμπουκέρκη στο Νέο Μεξικό μπήκε στον παγκόσμιο χάρτη, με χιλιάδες τουρίστες να επισκέπτονται τις περιοχές που «μεγαλούργησαν» οι Γουόλτερ Γουάιτ και Σολ Γκούντμαν. Το ίδιο και η Νέα Ζηλανδία μετά τις τριλογίες «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» και «Το Χόμπιτ».
Για δεκαετίες ολόκληρες, οι στρατηγικές οικονομικής ανάπτυξης επικεντρώνονταν σε υποδομές, φορολογικά κίνητρα και την προσέλκυση παραδοσιακών βιομηχανιών. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, έχει εμφανιστεί μία νέα κινητήρια δύναμη ανάπτυξης για πόλεις και περιοχές που είναι πρόθυμες να την αγκαλιάσουν: ο κινηματογράφος και η τηλεόραση. Όταν μία παραγωγή γίνεται τεράστια εμπορική και καλλιτεχνική επιτυχία, οι περιοχές όπου γυρίζεται μπορεί να βιώσουν διαρκή οικονομικά οφέλη που συγκρίνονται με εκείνα μεγάλων εταιρικών επενδύσεων. Η μεταμόρφωση της Αλμπουκέρκης μετά τις σειρές ‘Breaking Bad’ και ‘Better Call Saul’ είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, αλλά αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου παγκόσμιου φαινομένου.
Προτού προβληθεί το ‘Breaking Bad’, η Αλμπουκέρκη στο Νέο Μεξικό δεν ήταν ευρέως γνωστή πέρα από τα αμερικανικά σύνορα. Η τηλεοπτική σειρά άλλαξε αυτή την εικόνα, μετατρέποντας την ίδια την πόλη σε brand. Ο οικονομικός αντίκτυπος ξεκίνησε από την παραγωγή της σειράς, με εκατοντάδες νέες θέσεις εργασίας για τους κατοίκους, κρατήσεις ξενοδοχείων, κατασκευαστικά έργα και αγορές υπηρεσιών, αλλά δεν σταμάτησε όταν ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα.
Ακολούθησε ο τουρισμός. Οι θαυμαστές ταξίδευαν ειδικά για να επισκεφθούν τα σημεία γυρισμάτων, δημιουργώντας ζήτηση για οργανωμένες ξεναγήσεις, μεταφορές, εστιατόρια και merchandise. Με τον καιρό, η Αλμπουκέρκη έγινε ελκυστική και για άλλες παραγωγές, ενισχύοντας μία αναπτυσσόμενη οικονομία γύρω από τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.
Η Νέα Ζηλανδία βίωσε μία παρόμοια, αν και ευρύτερη, μεταμόρφωση με τις τριλογίες «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» και «Το Χόμπιτ» του Πίτερ Τζάκσον. Αυτό που έκανε τη διαφορά δεν ήταν απλώς η φυσική ομορφιά της χώρας, αλλά η στρατηγική τοποθέτηση. Η χώρα συνέδεσε την εθνική της ταυτότητα με την εικόνα των ταινιών, μετατρέποντας την κινηματογραφική προβολή σε μακροπρόθεσμη στρατηγική τουρισμού.
Ο αριθμός των επισκεπτών αυξήθηκε σημαντικά και η υποδομή για τον κινηματογράφο επεκτάθηκε, υποστηρίζοντας μετα-παραγωγή (post-production), οπτικά εφέ και εξειδικευμένο προσωπικό. Το αποτέλεσμα ήταν όχι μόνο η αύξηση των εσόδων από τουρισμό, αλλά και η ανάπτυξη μίας παγκοσμίως ανταγωνιστικής νέας βιομηχανίας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Κορνουάλη ωφελήθηκε οικονομικά από την επιτυχία της τηλεοπτικής σειράς “Poldark”. Η σειρά επαναπροσδιόρισε την αγροτική περιοχή ως προορισμό για τουρισμό εμπειριών. Η αυξημένη επισκεψιμότητα επεκτάθηκε πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες, βοηθώντας την τοπική οικονομία. Οι μικρές επιχειρήσεις, ξενοδοχεία, εστιατόρια και οργανωτές εκδρομών, εκμεταλλεύτηκαν την προβολή που πήραν από τη σειρά, ενώ οι τοπικές αρχές επένδυσαν στη διατήρηση και υποδομές για τη βιώσιμη διαχείριση της ανάπτυξης. Την ίδια ανάπτυξη της τοπικής οικονομίας και άνθιση του τουρισμού βιώνουν και άλλες περιοχές της Βρετανίας, όπως τα νησιά Σέτλαντ στη Σκωτία, ακόλουθο της επιτυχίας της ομώνυμης αστυνομικής δραματικής σειράς (“Shetland”).
Ο Καναδάς προσφέρει ένα ακόμα παράδειγμα, αυτή τη φορά στην επαρχία της Νέας Σκωτίας στα ανατολικά της χώρας, όπου τηλεοπτικές παραγωγές όπως το “Haven” συνέβαλαν σε σταθερά οικονομικά οφέλη για την τοπική οικονομία. Η επαρχία αξιοποίησε τη χαρακτηριστική αρχιτεκτονική και τη θαλάσσια γεωγραφία της για να προσελκύσει τόσο παραγωγές όσο και επισκέπτες. Η ανάπτυξη τοπικών ταλέντων, η κατασκευή στούντιο και τα προγράμματα τεχνικής εκπαίδευσης επεκτάθηκαν, επιτρέποντας στην περιοχή να διατηρήσει εξειδικευμένους εργαζόμενους και να προσελκύσει περαιτέρω επενδύσεις στον χώρο των media.
Το Μάντσεστερ και οι γύρω περιοχές στη βόρεια Αγγλία δείχνουν πώς η τηλεόραση μπορεί να αναζωογονήσει μεταβιομηχανικές πόλεις. Το “Peaky Blinders” μετέτρεψε πρώην βιομηχανικές ζώνες σε περιουσιακά στοιχεία. Η σειρά ενίσχυσε τον τουρισμό, αλλά επίσης ενδυνάμωσε το οικοσύστημα των μέσων, υποστηρίζοντας στούντιο, εταιρείες παραγωγής και άλλα σχετικά επαγγέλματα, ενώ η ευρύτερη περιοχή καλωσόρισε σημαντικά περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις.
Τέλος, η περιοχή Πούλια στην Ιταλία δείχνει πώς η συνεχιζόμενη κινηματογραφική προβολή μπορεί να αναδιαμορφώσει μία περιφερειακή οικονομία ακόμη και χωρίς κάποιο τεράστιο blockbuster. Ταινίες και τηλεοπτικές παραγωγές που αναδεικνύουν την αρχιτεκτονική και τις ακτές της αύξησαν το διεθνές ενδιαφέρον, ενισχύοντας τη φιλοξενία, την πολυτελή ακίνητη περιουσία και τη μετανάστευση επαγγελματιών που εργάζονται εξ αποστάσεως. Η κινηματογραφική προβολή επιτάχυνε τάσεις που ήδη υπήρχαν, δίνοντας στην περιοχή παγκόσμια ορατότητα που προηγουμένως έλειπε. Κάτι που σιγά σιγά γίνεται και σε περιοχές της Ελλάδας, αλλά έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε.
Κοινό σημείο σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι η τύχη, αλλά η στρατηγική αξιοποίηση. Οι παραγωγές κινηματογράφου και τηλεόρασης γίνονται οικονομικά επιτυχημένες όταν οι περιοχές αντιμετωπίζουν την προβολή ως περιουσιακό στοιχείο, όχι κάτι που έτυχε. Αυτό σημαίνει επενδύσεις σε γραφεία κινηματογραφικών παραγωγών, απλοποίηση διαδικασιών αδειοδότησης, υποστήριξη τοπικών ταλέντων και προετοιμασία για αυξημένη ζήτηση στον τουρισμό. Όταν γίνει σωστά, η προβολή στα μέσα δημιουργεί έναν κύκλο θετικών αποτελεσμάτων: οι παραγωγές προσελκύουν τουρίστες, οι τουρίστες προσελκύουν επενδύσεις και οι επενδύσεις προσελκύουν περαιτέρω παραγωγές.
Για πόλεις που αναζητούν διαφοροποίηση και παγκόσμια αναγνώριση, το μάθημα είναι σαφές. Στην εποχή των streaming υπηρεσιών και ενός παγκόσμιου κοινού (που ταξιδεύει πολύ τα τελευταία χρόνια), μία επιτυχημένη κινηματογραφική ταινία ή τηλεοπτική σειρά μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως καμπάνια μάρκετινγκ και ως οικονομικός καταλύτης για την περιοχή και την τοπική οικονομία. Αρκεί όλα να γίνονται με μέτρο, προς αποφυγή του φαινομένου του υπερτουρισμού.
