Στα τριάντα πέντε δεν ξυπνάς μια μέρα και λες "κάτι δεν πάει καλά". Ξυπνάς, συνεχίζεις κι αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Η σιωπηλή κρίση της μέσης ηλικίας δεν έρχεται πια στα πενήντα. Δεν έχει σπορ αυτοκίνητο, ούτε ξαφνικές αποφάσεις που σοκάρουν το περιβάλλον, δε μοιάζει με κρίση όπως την ξέραμε. Ξεκινά πιο νωρίς γύρω στα τριάντα πέντε και δεν κάνει θόρυβο. Διαβρώνει τη ζωή αργά. Είναι η στιγμή που δεν καταρρέεις, αλλά κουράζεσαι ψυχικά και σωματικά κι αυτή η κούραση δε φεύγει με ύπνο. Στα 35 δεν είσαι πια νέος με την κοινωνική έννοια, αλλά δεν σου επιτρέπεται ακόμη να είσαι κουρασμένος. Βρίσκεσαι σε ένα παράδοξο μεταίχμιο: έχεις ευθύνες χωρίς ασφάλεια, εμπειρία χωρίς εξουσία, υποχρεώσεις χωρίς έλεγχο. Έχεις κάνει υποτίθεται ό,τι έπρεπε. Σπούδασες, δούλεψες, προσαρμόστηκες κι όμως οι καρποί της προσπάθειάς σου δεν έρχονται ...
Η σιωπηλή κρίση ξεκινά όταν καταλαβαίνεις ότι η ζωή που ζεις δεν είναι μεταβατική. Αυτό είναι το πραγματικό και η προοπτική φαντάζει ουτοπία. Οι δουλειές που δεν αγαπάς αλλά δεν μπορείς να αφήσεις. Οι σχέσεις που δεν καταρρέουν, αλλά δεν έχουν να δώσουν κάτι πια. Στα 35 σταματάς να πιστεύεις βαθιά ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ σου. Μέχρι τότε υπήρχε πάντα η υπόσχεση του μετά. Μετά τις σπουδές, τη δουλειά, την κρίση. Τώρα το "μετά" γίνεται θολό κι αυτή η αβεβαιότητα δεν είναι πια θεωρητική.
Η κρίση αυτή είναι σιωπηλή δεν υπάρχει κοινωνικό πλαίσιο για να τη χωρέσει. Μην παραπονιέσαι, γιατί "είσαι ακόμη νέος". Δε δικαιούσαι να ζητάς παύση, γιατί "τώρα αρχίζουν τα σοβαρά". Έτσι, σωπαίνεις και μέσα στη σιωπή, η αμφιβολία γίνεται κανονικότητα. Μήπως έτσι είναι η ζωή; Μήπως αυτό ήταν; Η γενιά που φτάνει σήμερα στα 35 μεγάλωσε με την ιδέα ότι η προσπάθεια ανταμείβεται, πως αν αντέξεις, αν επιμείνεις, αν γίνεις καλύτερος, κάτι θα ανοίξει. Αντί γι’ αυτό βρέθηκε σε μια μόνιμη κατάσταση διαχείρισης, προσδοκιών, εξόδων, άγχους κι η φθορά δε φαίνεται στις φωτογραφίες, αλλά στις παραιτήσεις που δεν δηλώνονται.
Στα 35 δεν σε τρομάζει τόσο το να αποτύχεις, όσο το να συνεχίζεις χωρίς νόημα. Αναζητείται "σταθερότητα". Κάπου εκεί γεννιέται το πιο δύσκολο συναίσθημα: η ενοχή. Η σιωπηλή κρίση της μέσης ηλικίας είναι συλλογικό σύμπτωμα. Αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που ζητά διαρκή προσαρμογή χωρίς να προσφέρει προοπτική, που μετατρέπει την αντοχή σε αρετή και την κόπωση σε ατομικό πρόβλημα. Μας λέει "έτσι είναι τα πράγματα" και περιμένει να το αποδεχτείς με ωριμότητα.
Ίσως αυτή η κρίση να είναι και ένα σημείο καμπής κι οξύνει την κριτική μας σκέψη με φόντο την ειλικρίνεια. Στα 35 αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι δεν έχεις άπειρο χρόνο να ζήσεις μια ζωή που δεν σου ανήκεις, ότι δεν μπορείς να αναβάλεις για πάντα το ερώτημα "είμαι εδώ επειδή το διάλεξα ή επειδή δεν έφυγα;". Αυτό το ερώτημα, όσο άβολο κι αν είναι, είναι βαθιά πολιτικό-κοινωνικό, γιατί αφορά το πως οργανώνεται ο χρόνος, η εργασία, η ζωή.
