Η υπερκόπωση παρουσιάζεται ως κανονικότητα και η αντοχή ως αρετή, το burnout παύει να είναι ατομική δυσλειτουργία και γίνεται συλλογική εμπειρία.
Το burnout απλώθηκε ύπουλα, μέχρι που έγινε το φόντο της καθημερινότητας. Κουβαλάει την κόπωση ενός κόσμου που λειτουργεί μόνιμα στο "λίγο ακόμη". Λίγο ακόμη δουλειά, λίγο ακόμη προσπάθεια, λίγο ακόμη αντοχή και κάπου εκεί, η ψυχική υγεία μετατρέπεται από προσωπική υπόθεση σε συλλογικό σύμπτωμα.
Η τελευταία δεκαετία (2015-2025) εξιδανίκευσε την αντοχή. Η εξουθένωση βαφτίστηκε φιλοδοξία, το άγχος κίνητρο, η μόνιμη πίεση "κανονικότητα". Το burnout εμφανίστηκε επειδή το πλαίσιο έγινε πιο απαιτητικό χωρίς να προσφέρει αντίστοιχη ασφάλεια ή νόημα. Μας ζητά να είμαστε ταυτόχρονα παραγωγικοί, δημιουργικοί, ευέλικτοι, διαθέσιμοι και χαμογελαστοί και το κάνει χωρίς παύσεις.
Η ψυχική υγεία σε αυτό το περιβάλλον δεν καταρρέει θεαματικά, καθώς θείρεται. Εκδηλώνεται ως δυσκολία συγκέντρωσης, ως μόνιμη κούραση που δεν φεύγει με ύπνο, ως απάθεια απέναντι σε πράγματα που κάποτε είχαν σημασία. Δεν είναι πάντα κατάθλιψη με την κλασική έννοια. Είναι ένα αίσθημα ότι "κάτι δεν πάει καλά", χωρίς όμως χρόνο ή χώρο για να το επεξεργαστείς. Podcasts, reels, συμβουλές των 30 δευτερολέπτων, checklists αυτοφροντίδας δεν μπορούν να είναι λύσεις. Η ψυχική υγεία γίνεται άλλο ένα project βελτίωσης. Αντί να αναρωτηθούμε τι μας εξαντλεί, προσπαθούμε να γίνουμε πιο ανθεκτικοί στην εξάντληση. Να "διαχειριστούμε" το burnout αντί να αμφισβητήσουμε τις συνθήκες που το γεννούν.
Η εργασία βρίσκεται στο κέντρο αυτής της κρίσης, όχι μόνο επειδή δουλεύουμε πολύ, αλλά επειδή δουλεύουμε χωρίς σαφή όρια. Το κινητό δεν κλείνει, τα emails δεν τελειώνουν, η απόδοση μετριέται συνεχώς. Η ταυτότητα μπλέκεται με την παραγωγικότητα. Αν δεν αποδίδεις, νιώθεις ότι αποτυγχάνεις ως άνθρωπος και αυτό είναι βαρύ φορτίο για οποιονδήποτε εγκέφαλο. Ταυτόχρονα, η ανασφάλεια λειτουργεί διαβρωτικά. Επισφαλείς δουλειές, ασαφή μέλλοντα, κόστος ζωής που ανεβαίνει. Πώς να ξεκουραστείς όταν το αύριο μοιάζει διαρκώς υπό διαπραγμάτευση; Το burnout δεν είναι μόνο αποτέλεσμα υπερβολικής δουλειάς, αλλά και μόνιμης εγρήγορσης. Το σώμα και το μυαλό δεν κατεβάζουν ποτέ ταχύτητα.
Η ψυχική υγεία επηρεάζεται και από την κουλτούρα της σύγκρισης. Τα social media δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι όλοι τα καταφέρνουν καλύτερα. Ότι μόνο εσύ δυσκολεύεσαι. Η κόπωση γίνεται ιδιωτική ντροπή αντί για κοινή εμπειρία κι έτσι σωπαίνεις, συνεχίζεις, πιέζεσαι περισσότερο. Ο κύκλος κλείνει. Το burnout δεν είναι ατομική αποτυχία. Είναι συστημικό φαινόμενο και όσο το αντιμετωπίζουμε αποκλειστικά με ατομικές λύσεις, τόσο θα επιστρέφει. Δεν λύνεται μόνο με διαλογισμό, γυμναστική ή καλύτερη διαχείριση χρόνου, όσο χρήσιμα κι αν είναι όλα αυτά. Λύνεται και με συλλογικές αποφάσεις: όρια στην εργασία, πραγματικό σεβασμό στον ελεύθερο χρόνο, κουλτούρα που δεν τιμωρεί την ξεκούραση.
Χρειάζεται επίσης να επανεξετάσουμε τι σημαίνει "καλή ζωή". Για χρόνια μας έμαθαν ότι είναι μια ζωή γεμάτη στόχους, milestones, επιτεύγματα. Όμως μια ζωή χωρίς ανάσες δεν είναι επιτυχημένη, είναι εξαντλητική. Η ψυχική υγεία δε βελτιώνεται όταν γεμίζεις το πρόγραμμά σου με περισσότερα, αλλά όταν αφαιρείς όσα δε σου ανήκουν πραγματικά. Το να διεκδικείς ψυχική υγεία σήμερα δεν είναι πολυτέλεια, είναι αντίσταση απέναντι σε ένα μοντέλο που σε θέλει διαρκώς λειτουργικό. Να λες "δεν αντέχω άλλο" δεν είναι αδυναμία, είναι πληροφορία και δρα προς όφελός σου.
