Πρόοδος, συντήρηση, αριστερά, δεξιά ... Τι να πεις στον σημερινό 20άρη, 25άρη και να καταλάβει;
Μετά το 2020 το να δηλώνεις "προοδευτικός" δεν είναι πια ταυτότητα, μετατρέπεται συχνά σε μία άβολη ερώτηση. Γιατί ο κόσμος άλλαξε με τρόπους που διέλυσαν τις παλιές βεβαιότητες: πανδημία, πόλεμοι, κλιματική κρίση, ψηφιακή επιτήρηση, εκρηκτικές ανισότητες. Ό,τι κάποτε έμοιαζε αυτονόητο για τον προοδευτικό χώρο σήμερα χρειάζεται επαναδιατύπωση από την αρχή, με όρους στάσης ζωής και πολιτικής ευθύνης.
Για χρόνια ο προοδευτισμός ταυτίστηκε με κόμματα, σύμβολα, λέξεις-κλειδιά. Αριστερός, κεντροαριστερός, ριζοσπάστης, μεταρρυθμιστής. Όμως μετά το 2020 έγινε φανερό ότι οι ταμπέλες δεν προστατεύουν από την αδράνεια, ούτε εγγυώνται ηθική υπεροχή. Υπήρξαν "προοδευτικές" κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν κρίσεις με όρους φόβου, "φιλελεύθερες" πολιτικές που οδήγησαν σε αυταρχισμό κι υπήρξαν πολίτες χωρίς κομματική ταυτότητα που στάθηκαν πιο καθαρά, πιο θαρραλέα, πιο ανθρώπινα από ολόκληρους μηχανισμούς.
Γι’ αυτό σήμερα το προοδευτικό δεν μπορεί να είναι απλώς θέση στο πολιτικό φάσμα, αλλά αξιακή επιλογή. Σημαίνει να ξεκινάς από τον άνθρωπο και όχι από το σύστημα. Από την αξιοπρέπεια και όχι από τους δείκτες. Από το "κανείς δεν περισσεύει" κι όχι από το "δε γίνεται αλλιώς". Προοδευτικός μετά το 2020 είναι όποιος καταλαβαίνει ότι η κανονικότητα που μας έφερε εδώ δεν αξίζει να επιστρέψει.
Η πανδημία αποκάλυψε με ωμό τρόπο πόσο άνισος είναι ο κόσμος, ποιοι μπορούσαν να μείνουν σπίτι και ποιοι όχι, ποιοι είχαν πρόσβαση σε υγεία, τεχνολογία, ασφάλεια και ποιοι απλώς "έκαναν υπομονή". Ο προοδευτισμός αν θέλει να έχει νόημα οφείλει να σταθεί σε αυτή τη ρωγμή. Να μιλήσει για κράτος που προστατεύει, όχι που επιτηρεί, για δημόσια αγαθά που δεν ιδιωτικοποιούνται με την πρώτη κρίση, για εργασία που δεν βαφτίζει την επισφάλεια "ευελιξία". Ταυτόχρονα μετά το 2020 κατέρρευσε και μια άλλη βεβαιότητα: ότι η πρόοδος είναι γραμμική, πως κάθε γενιά θα ζει καλύτερα από την προηγούμενη. Οι νέοι σήμερα δεν το πιστεύουν αυτό και έχουν λόγο. Ζουν με περισσότερα πτυχία και λιγότερη ασφάλεια. Με περισσότερη πληροφόρηση και λιγότερη προοπτική. Αν ο προοδευτικός λόγος δεν μιλήσει γι’ αυτή την εμπειρία, αν δεν την πάρει στα σοβαρά, θα παραμείνει ρητορική χωρίς ακροατήριο.
Εδώ μπαίνει το κρίσιμο σημείο: αξίες χωρίς κόμματα, στάση χωρίς στρατόπεδα, όχι μόνο με το χιλιοειπωμένο «όλοι ίδιοι είναι», αλλά με την έννοια ότι η ηθική πυξίδα δεν μπορεί να αλλάζει ανάλογα με το ποιος κυβερνά. Προοδευτικός είναι όποιος υπερασπίζεται τα δικαιώματα ακόμη κι όταν είναι πολιτικά άβολο, όποιος λέει την αλήθεια ακόμη κι όταν κοστίζει, όποιος δε σιωπά μπροστά στην αδικία επειδή "δεν είναι η κατάλληλη στιγμή".
Αυτό σημαίνει και ρήξη με μια παλιά παθογένεια: τον ηθικό ελιτισμό. Την ιδέα ότι κάποιοι "ξέρουν καλύτερα" κι οι υπόλοιποι πρέπει να εκπαιδευτούν ή να συμμορφωθούν. Μετά το 2020 ο κόσμος δε χρειάζεται κηρύγματα, αλλά σχέδιο, ούτε σωτήρες, αλλά θεσμούς που δουλεύουν, ούτε εύκολους εχθρούς, αλλά καθαρές απαντήσεις σε δύσκολα ερωτήματα: πως ζούμε μαζί, πως μοιραζόμαστε τον πλούτο, πως προστατεύουμε το μέλλον χωρίς να θυσιάζουμε το παρόν. Ο προοδευτισμός σήμερα είναι πράξη σύνθεσης. Ανάμεσα στην κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημοκρατία. Ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια. Ανάμεσα στο εθνικό και το παγκόσμιο. Δεν είναι ούτε επιστροφή σε παλιά μοντέλα ούτε άκριτη αποθέωση της τεχνολογίας ή της αγοράς. Είναι η επίμονη προσπάθεια να τεθεί ξανά το ερώτημα: "για ποιον είναι αυτή η πολιτική;".
