Όλοι πρέπει να φάμε. Είναι από τα λίγα πράγματα που μας ενώνουν, ανεξάρτητα από κουλτούρα, εισόδημα ή τόπο.
Τρώμε για να ζήσουμε, αλλά το φαγητό είναι επίσης τρόπος γιορτής, πένθους, κοινωνικής επαφής, αγάπης και οικειότητας. Ένα γεύμα μπορεί να γίνει χειρονομία καλοσύνης ή πρόσκληση σε σύνδεση. Γι’ αυτό και ο τρόμος λατρεύει να διαστρεβλώνει αυτή τη βασική εμπειρία, μετατρέποντας το τραπέζι από χώρο θαλπωρής σε σκηνή δυσφορίας.
Οι δημιουργοί ταινιών τρόμου χρησιμοποιούν το φαγητό για να επιτεθούν στις αισθήσεις μας και να το μετατρέψουν σε πηγή αηδίας, βίας και φόβου. Κάποιες φορές η απειλή είναι προφανής, όπως στον κανιβαλισμό. Άλλες φορές είναι πιο υπόγεια και κρύβεται μέσα στις ρωγμές της κοινωνίας και των συστημάτων που έχουμε χτίσει. Το πιο τρομακτικό στοιχείο του φαγητού στο horror δεν είναι ότι είναι σάπιο ή αποκρουστικό. Είναι ότι αποκαλύπτει τις βαθύτερες ανησυχίες μας γύρω από την επιβίωση, την κατανάλωση και την ανθρώπινη φύση.
Το οικογενειακό τραπέζι ως πεδίο τρόμου
Το οικογενειακό δείπνο μπορεί να σημαίνει πολλά. Για κάποιους είναι μια ζεστή στιγμή με αγαπημένους, για άλλους όμως μπορεί να μοιάζει με εφιάλτη. Κανένα φιλμ δεν αποτυπώνει καλύτερα αυτή τη σκοτεινή πλευρά από το “The Texas Chain Saw Massacre”. Εκεί, η «οικογένεια» συγκεντρώνεται στο τραπέζι και μετατρέπει έναν χώρο οικειότητας σε τόπο κυριαρχίας και τρόμου.
Η κανιβαλιστική οικογένεια Sawyer δεν λειτουργεί απλώς ως ομάδα τεράτων. Η παρουσία της στο τραπέζι συμβολίζει τη διάλυση των παραδοσιακών δομών. Η σύνδεσή τους με τη βιομηχανία του σφαγείου, σε συνδυασμό με την κοινωνική απομόνωση, κάνει το φαγητό σύμβολο απόγνωσης. Τι συμβαίνει όταν τα συστήματα που κάποτε παρείχαν σταθερότητα καταρρέουν; Και τι σημαίνει επιβίωση όταν οι άνθρωποι μένουν μόνοι απέναντι στην ανάγκη; Αυτά τα ερωτήματα κάνουν την ταινία διαχρονικά ανησυχητική.
Ο φόβος δεν πηγάζει μόνο από το γεγονός ότι κάποιοι τρώνε ανθρώπους. Πηγάζει από την υπόνοια ότι μια κοινωνία μπορεί να φτάσει σε τέτοια απελπισία, ώστε να χαθεί το όριο ανάμεσα στη θρέψη και στην επιβίωση.
Η ανισότητα ως κυριολεκτικό γεύμα
Αν το “The Texas Chain Saw Massacre” φαντάζεται το φαγητό ως αποτέλεσμα κοινωνικής κατάρρευσης, το “The Platform” το παρουσιάζει ως προϊόν ιεραρχίας. Στη δυστοπική ταινία του 2019, οι κρατούμενοι ζουν σε μια κατακόρυφη δομή όπου μια πλούσια πλατφόρμα με φαγητό κατεβαίνει από επίπεδο σε επίπεδο. Όσοι βρίσκονται ψηλά τρώνε πρώτοι. Όταν η πλατφόρμα φτάνει στους χαμηλότερους ορόφους, συνήθως απομένουν μόνο λείψανα και ακαθαρσίες.
Το μήνυμα είναι σχεδόν ωμά ξεκάθαρο: η ταινία μετατρέπει την ταξική ανισότητα σε κυριολεκτικό γεύμα. Όλοι συμμετέχουν στο ίδιο σύστημα, αλλά η εμπειρία τους εξαρτάται από τη θέση τους. Οι πάνω καταναλώνουν περισσότερα από όσα χρειάζονται, ενώ οι κάτω παλεύουν για τα ψίχουλα. Το ίδιο το σύστημα ενθαρρύνει την αυτοπροστασία και όχι την αμφισβήτηση της δομής.
Όταν η πείνα είναι μοναξιά
Δεν είναι όλα τα food horrors συνδεδεμένα με οικονομικά ή κοινωνικά συστήματα. Μερικές φορές η πιο ανησυχητική όρεξη είναι συναισθηματική. Στο “Bones and All”, μια ταινία που περιγράφεται ως κανιβαλιστικό ρομάντζο, η πείνα συνυπάρχει με τη λαχτάρα για αγάπη, αποδοχή και κάποιον που θα σε καταλάβει χωρίς εξηγήσεις.
Οι χαρακτήρες πεινούν σωματικά, αλλά η αληθινή τους ανάγκη είναι η σύνδεση. Ψάχνουν οικειότητα σε έναν κόσμο που τους έχει αφήσει λίγες ή καμία θέση. Αυτό κάνει τη μεταφορά τόσο δυνατή, ειδικά σε μια εποχή όπου η μοναξιά μεγαλώνει και οι σχέσεις συχνά περνούν μέσα από οθόνες.
Την ίδια στιγμή, το φαγητό έχει γίνει βασικό εργαλείο για να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας στα social media. Δείχνουμε τι τρώμε, πού τρώμε και με ποιον. Παρά την υπερπληροφόρηση και τη συνεχή “μοιρασιά”, πολλοί άνθρωποι νιώθουν πιο αποκομμένοι από ποτέ. Η ανατριχιαστική ιδέα εδώ δεν είναι ότι κάποιος μπορεί να φάει τον άλλον. Είναι ότι η ανάγκη να νιώσεις πως ανήκεις κάπου μπορεί να γίνει εξίσου καταβροχθιστική με την πείνα.
Η κατανάλωση ως θέαμα
Η σύγχρονη κουλτούρα του φαγητού έχει κάνει την κατανάλωση πιο δημόσια από ποτέ. Εστιατόρια που κάποτε ήταν χώροι συνάντησης έγιναν “instagrammable” προορισμοί. Τα γεύματα μετατράπηκαν σε αναρτήσεις, το fine dining σε ένδειξη κύρους, ενώ τα mukbangs με τεράστιες ποσότητες φαγητού έγιναν μορφή ψυχαγωγίας. Πλέον, influencers χτίζουν καριέρες γύρω από το τι τρώνε και πώς το δείχνουν.
Δεν είναι τυχαίο ότι νέα τρόμου με επίκεντρο το φαγητό, όπως τα “Saccharine”, “Dinner to Die For” και “Ice Cream Man”, κινούνται προς μια κατεύθυνση όπου το γεύμα γίνεται πεδίο σάτιρας, επιθυμίας και φόβου. Το ενδιαφέρον του είδους δεν περιορίζεται πλέον στο τι καταναλώνουμε, αλλά επεκτείνεται στο γιατί το καταναλώνουμε και τι λέει αυτό για εμάς.
Γιατί το φαγητό στον τρόμο μάς αφορά όλους
Το food horror παραμένει τόσο αποτελεσματικό επειδή όλοι καταλαβαίνουν την πείνα. Αυτή η καθολικότητα δίνει στους δημιουργούς ένα ισχυρό εργαλείο για να μιλήσουν για τους πιο βαθείς φόβους μας. Μέσα από τέτοιες ιστορίες εξετάζουμε τι συμβαίνει όταν οι κοινωνικές δομές καταρρέουν, πώς λειτουργεί η εξουσία και πώς το πιο βασικό ανθρώπινο ένστικτο μπλέκεται με τα συστήματα που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε.
Στην πραγματικότητα, αυτές οι ταινίες δεν μιλούν μόνο για φαγητό. Μιλούν για δύναμη, σπανιότητα, ανισότητα και ανάγκη. Μιλούν για το πώς επιβιώνουμε και για το τι χάνουμε όταν η τροφή, που θα έπρεπε να ενώνει, μετατρέπεται σε απειλή. Ο τρόμος δεν διαφθείρει την ιδέα του φαγητού. Απλώς φέρνει στην επιφάνεια όσα ήδη κάθονταν, αμήχανα, στο ίδιο τραπέζι μαζί μας.
