Το 1966 ένας αστρονόμος υποστήριξε ότι ο διάσημος πέτρινος κύκλος μπορούσε να προβλέπει εκλείψεις...
Πολύ πριν η λέξη «computer» γίνει συνώνυμη με την καθημερινότητά μας, κάποιος είχε μια αρκετά διαφορετική ιδέα για το Stonehenge: ότι οι άνθρωποι που το κατασκεύασαν μπορεί να είχαν δημιουργήσει έναν τεράστιο υπολογιστικό μηχανισμό για να παρακολουθούν τον ουρανό και να προβλέπουν εκλείψεις.
Η θεωρία ακούγεται σήμερα σχεδόν σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Το ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι τη δεκαετία του 1960 είχε πάρει πολύ σοβαρές διαστάσεις.
Την υποστήριξε ο Αμερικανός αστρονόμος Gerald Hawkins, καθηγητής στο Boston University, ο οποίος παρουσίασε τα ευρήματά του στο BBC το 1966, βασιζόμενος και σε υπολογισμούς που έκανε με έναν από τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Ο Hawkins είχε επισκεφθεί το Stonehenge το 1961 και άρχισε να εξετάζει με διαφορετικό τρόπο τη θέση των πετρών, των τόξων, των λόφων και των περίφημων οπών γύρω από τον κύκλο.
Χρησιμοποιώντας έναν υπολογιστή στο Harvard-Smithsonian Observatory, προσπάθησε να υπολογίσει τι θα μπορούσαν να βλέπουν οι άνθρωποι από το μνημείο την εποχή που κατασκευάστηκε. Και κάπου εκεί εμφανίστηκε ο αριθμός 56.
Ο μεγάλος κύκλος γύρω από το Stonehenge περιλαμβάνει 56 λεγόμενες Aubrey Holes. Για τον Hawkins, ο αριθμός αυτός μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα είδος μετρητή που συνδεόταν με τους κύκλους της Σελήνης, επιτρέποντας στους ανθρώπους να προβλέπουν πότε θα συνέβαινε μια έκλειψη.
Η θεωρία έγινε το βασικό θέμα του βιβλίου του Stonehenge Decoded, που κυκλοφόρησε το 1965 και γνώρισε μεγάλη απήχηση. Ο Hawkins δεν έβλεπε το Stonehenge απλώς ως ένα θρησκευτικό μνημείο, αλλά ως ένα είδος αστρονομικού παρατηρητηρίου που ήταν ταυτόχρονα συνδεδεμένο με τις θρησκευτικές αντιλήψεις των ανθρώπων της εποχής.
Και φυσικά, η ιδέα ενός τεράστιου πέτρινου «υπολογιστή» που μπορούσε να διαβάζει τον ουρανό ήταν πολύ πιο συναρπαστική από την εικόνα ενός απλού αρχαιολογικού μνημείου. Δεν έμεινε όμως χωρίς αντιδράσεις.
Ήδη από τότε υπήρχαν αρχαιολόγοι που αμφισβητούσαν τη σημασία των 56 οπών και προειδοποιούσαν ότι οι αστρονομικές ευθυγραμμίσεις του Stonehenge δεν ήταν αρκετές για να αποδείξουν μια τόσο συγκεκριμένη χρήση. Και σήμερα η θεωρία του Hawkins θεωρείται ξεπερασμένη.
Ο αρχαιολόγος Michael Parker Pearson, ο οποίος έχει ηγηθεί σημαντικών ερευνών για το Stonehenge, εξηγεί στη BBC ότι το μνημείο δεν κατασκευάστηκε ως ένα ενιαίο, ακριβές «όργανο», αλλά σε διαφορετικά στάδια μέσα σε διάστημα περισσότερων από 1.500 ετών. Οι αστρονομικές ευθυγραμμίσεις του δεν έχουν επίσης την ακρίβεια που θα απαιτούσε ένας μηχανισμός μέτρησης του χρόνου ή πρόβλεψης εκλείψεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι του προϊστορικού Βρετανικού κόσμου δεν παρατηρούσαν τον ουρανό. Υπάρχουν στοιχεία ότι παρακολουθούσαν τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης. Απλώς η εικόνα του Stonehenge ως ενός γιγάντιου «υπολογιστή εκλείψεων» δεν ανταποκρίνεται πλέον στην αρχαιολογική κατανόηση του μνημείου. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας.
Γιατί το 1966, σε μια εποχή που οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές ήταν ακόμη κάτι εντυπωσιακά καινούργιο, ήταν σχεδόν αναπόφευκτο να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε το Stonehenge με τους όρους της δικής μας τεχνολογικής εποχής.
Είδαμε έναν πανάρχαιο κύκλο από πέτρες και αναρωτηθήκαμε αν ήταν ένας υπολογιστής. Σήμερα, με περισσότερα από 50 χρόνια νέας αρχαιολογικής έρευνας, η απάντηση φαίνεται να είναι όχι. Αλλά η ιδέα ότι άνθρωποι πριν από 4.500 χρόνια μπορούσαν να κοιτούν τον ίδιο ουρανό, να παρατηρούν τις κινήσεις του και να προσπαθούν να τον καταλάβουν παραμένει ίσως ακόμη πιο συναρπαστική.
