Δέκα μέρες μετά την έναρξη της δίκης-μαμούθ για τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών της, η Meta επέλεξε τον διακανονισμό και τεράστιες αλλαγές για τους ανήλικους χρήστες στις ΗΠΑ.


Μία που γράφαμε για τη μεγάλη δίκη στις Ηνωμένες Πολιτείες που θα επιχειρούσε να απαντήσει στο αν σχεδίασε η Meta το Instagram και το Facebook γνωρίζοντας ότι συγκεκριμένες λειτουργίες τους μπορούσαν να κρατούν παιδιά και εφήβους κολλημένους στην οθόνη, μία που η δίκη τελείωσε.

Η Meta επέλεξε να συμβιβαστεί και συμφώνησε σε έναν ιστορικό διακανονισμό που προβλέπει πληρωμές έως περίπου 17 δις δολάρια σε βάθος δεκαετίας, αλλά και να προχωρήσει σε μία σειρά δραστικών αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο παιδιά και έφηβοι θα χρησιμοποιούν Instagram και Facebook στις ΗΠΑ. Η αρχική ομοσπονδιακή υπόθεση αφορούσε αξιώσεις 29 πολιτειών, όμως ο τελικός διακανονισμός είναι πολύ ευρύτερος. Κλείνει αγωγές και άλλες εκκρεμείς αξιώσεις συνολικά 47 πολιτειών, της Washington D.C. και τριών αμερικανικών επικρατειών. Ενώ οι πολιτείες της Florida και του New Mexico δεν συμμετέχουν και συνεχίζουν τις δικές τους νομικές μάχες με τη Meta.

$17 δις χωρίς παραδοχή ενοχής

Η εταιρεία εξακολουθεί να αρνείται ότι έκανε οτιδήποτε παράνομο. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται ο ελέφαντας στο δωμάτιο. Ναι μεν ένας διακανονισμός δεν αποτελεί νομικά παραδοχή ενοχής − η Meta δεν κρίθηκε ένοχη στη συγκεκριμένη υπόθεση και απορρίπτει τις κατηγορίες. Είναι όμως δύσκολο να αγνοήσει κανείς τι απέφυγε πληρώνοντας αυτό το αστρονομικό ποσό.

Η δίκη αναμενόταν να διαρκέσει έξι έως οκτώ εβδομάδες. Ο Adam Mosseri, επικεφαλής του Instagram, είχε ήδη αρχίσει να καταθέτει και ο Mark Zuckerberg αναμενόταν να κάνει το ίδιο. Παράλληλα, μία πλήρης διαδικασία θα μπορούσε να φέρει στο φως περισσότερα εσωτερικά έγγραφα για όσα γνώριζε η εταιρεία σχετικά με τους νεότερους χρήστες της. Γι' αυτό και μπορεί κάποιος εύλογα να διαβάσει τον συμβιβασμό ως κάτι περισσότερο από μια λογιστική απόφαση. Η Meta αποφάσισε ότι το κόστος και κυρίως το ρίσκο της συνέχισης της δίκης ήταν μεγαλύτερα από τον τελικό διακανονισμό. Νομικοί αναλυτές το περιγράφουν ακριβώς ως επιχειρηματική απόφαση, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η συμφωνία αποτρέπει μια δίκη που θα μπορούσε να αποκαλύψει ακόμη περισσότερα εσωτερικά στοιχεία της εταιρείας.

Και φυσικά η Wall Street ανακουφίστηκε και η Μeta προστάτευσε την μετοχή της που έδειχνε να πλήττεται κατά την έναρξη της δίκης.

Τι αλλάζει τώρα για τους ανήλικους χρήστες στις ΗΠΑ;

Για τους χρήστες κάτω των 18 ετών προβλέπεται προεπιλεγμένο ημερήσιο όριο δύο ωρών σε Instagram και Facebook, το οποίο θα μπορεί να αλλάξει μόνο με γονική παρέμβαση. Η πρόσβαση θα μπλοκάρεται από τα μεσάνυχτα έως τις 6 το πρωί, ενώ οι περισσότερες ειδοποιήσεις θα απενεργοποιούνται κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας.

Τα likes και reactions δεν θα εμφανίζονται αριθμητικά σε αυτούς.

Τα φίλτρα που προσομοιώνουν αισθητικές επεμβάσεις απαγορεύονται.

Πλέον θα υπάρχει δυνατότητα επιλογής ενός μη εξατομικευμένου feed, χωρίς δηλαδή τον αλγόριθμο που επιλέγει περιεχόμενο με βάση το προφίλ και τη συμπεριφορά του χρήστη.

Επίσης, θα υπάρξουν ισχυρότεροι μηχανισμοί εξακρίβωσης ηλικίας, τόσο για να αναγνωρίζονται οι κάτω των 18, όσο και για να απομακρύνονται παιδιά κάτω των 13. Θα δημιουργηθούν νέοι γονικοί έλεγχοι, ενώ Ανεξάρτητος Ελεγκτής θα παρακολουθεί αν η εταιρεία εφαρμόζει όσα συμφωνήθηκαν.

Η ίδια η Meta παρουσιάζει αυτές τις αλλαγές ως ένα νέο πρότυπο προστασίας των εφήβων και καλεί ανοιχτά TikTok και YouTube να ακολουθήσουν. Στην επίσημη ανακοίνωσή της επιμένει ότι η προστασία των εφήβων αποτελεί προτεραιότητά της και συνδέει τη συμφωνία με τα “Teen Accounts” που είχε ήδη παρουσιάσει από το 2024.

Υπάρχει όμως και κάτι που δεν αλλάζει: O διακανονισμός δεν υποχρεώνει τη Meta να εγκαταλείψει συνολικά τα προσωποποιημένα recommendations ούτε τη στοχευμένη διαφήμιση, δύο δηλαδή από τους μηχανισμούς που βρίσκονται στον πυρήνα του επιχειρηματικού μοντέλου της.

Και τι γίνεται με τον υπόλοιπο πλανήτη;

Ο αμερικανικός συμβιβασμός δεν δημιουργεί αυτομάτως νομικό προηγούμενο που δεσμεύει την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν σημαίνει ότι επειδή η Meta δέχθηκε αυτούς τους όρους στις ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί αύριο να θεωρήσει αποδεδειγμένες τις δικές της κατηγορίες. Δημιουργεί όμως ένα νέο σημείο αναφοράς για το τι είναι τεχνικά εφικτό να κάνει η Meta για να προστατεύσει τους ανήλικους. Ήδη η συμφωνία ασκεί διεθνή πίεση, με τη βρετανική κυβέρνηση να ζητά από τη Meta να προσφέρει στα παιδιά του Ηνωμένου Βασιλείου τις ίδιες προστασίες που συμφώνησε να εφαρμόσει στις ΗΠΑ.

Μόλις τον Ιούλιο, η Ε.Ε. ανακοίνωσε προκαταρκτικά ότι ο «εθιστικός σχεδιασμός» του Instagram και του Facebook παραβιάζει τον Digital Services Act (το ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο που θέτει κανόνες για τις ψηφιακές υπηρεσίες και ιδιαίτερα τις μεγάλες online πλατφόρμες). Η έρευνά της αφορά ακριβώς τα infinite scroll, autoplay, push notifications και τα εξαιρετικά προσωποποιημένα συστήματα συστάσεων. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η Meta δεν αξιολόγησε ούτε περιόρισε επαρκώς τους κινδύνους που δημιουργούν αυτά τα χαρακτηριστικά για τη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών, ιδιαίτερα των ανηλίκων.

H Ε.Ε. δεν αξιώνει αυτή τη στιγμή συγκεκριμένη αποζημίωση. Εάν όμως οι προκαταρκτικές διαπιστώσεις γίνουν οριστικές και διαπιστωθεί παραβίαση του DSA, η Κομισιόν μπορεί να επιβάλει πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου της Μeta.

Τελικά μάθαμε αν είμαστε μικροί και μεγάλοι πειραματόζωα;

Η συγκεκριμένη δίκη δεν θα φτάσει πλέον στην ετυμηγορία που περιμέναμε όταν ξεκίνησε. Ωστόσο, συνέβη κάτι που πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν σχεδόν εξωπραγματικό. Μία από τις ισχυρότερες tech εταιρείες στον πλανήτη συμφώνησε να πληρώσει δεκάδες δισεκατομμύρια και να βάλει χρονόμετρο, νυχτερινό λουκέτο, περιορισμούς στις ειδοποιήσεις και επιλογή μη προσωποποιημένου feed στα προϊόντα για τα οποία επιμένει ότι δεν έκανε τίποτα παράνομο.

Αν αυτό δεν είναι ομολογία ενοχής, τότε είναι σίγουρα ένας πολύ ακριβός τρόπος να μη χρειαστεί να ακούσουμε την ετυμηγορία.