Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν «κολλάμε» στα short videos, και γιατί το scrolling μπορεί να βάζει τον γνωστικό έλεγχο σε pause.
Μια νέα νευρολογική μελέτη δείχνει ότι τα σύντομα βίντεο που μας αρέσουν μπορούν να μειώσουν προσωρινά τη δραστηριότητα σε δύο περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τον γνωστικό έλεγχο. Με άλλα λόγια, όταν παρακολουθούμε ένα ελκυστικό stream από βίντεο λίγων δευτερολέπτων, ο εγκέφαλος φαίνεται να περνά σε μια πιο αυτόματη και λιγότερο απαιτητική κατάσταση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα TikTok, Reels ή Shorts «καταστρέφουν» την προσοχή μας. Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα σύντομα βίντεο προκαλούν μικρότερο attention span. Δείχνει, όμως, ότι όταν οι νέοι ενήλικες παρακολουθούν περιεχόμενο που τους αρέσει, μειώνεται η δραστηριότητα σε εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με την παρακολούθηση της συμπεριφοράς και τον εκούσιο έλεγχο.
Για τους διαφημιζόμενους, αυτό αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία και προειδοποίηση. Τα σύντομα βίντεο μπορούν να περνούν ευκολότερα από τα συνήθη «φίλτρα» του εγκεφάλου, δημιουργώντας μια εξαιρετικά ομαλή εμπειρία θέασης. Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια «απουσία τριβής» μπορεί να σημαίνει πως ο θεατής παρακολουθεί χωρίς να επεξεργάζεται ιδιαίτερα αυτό που βλέπει.
Οι ερευνητές έβαλαν το scrolling μέσα σε μαγνητικό τομογράφο
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο NeuroImage, εξέτασε 56 υγιείς νέους ενήλικες, με μέση ηλικία τα 23,3 έτη. Ερευνητές από το Zhejiang University χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), καθώς και μαγνητική φασματοσκοπία, για να καταγράψουν τόσο τη δραστηριότητα του εγκεφάλου όσο και τις συγκεντρώσεις γλουταμινικού και GABA.
Οι συμμετέχοντες παρακολούθησαν δύο εξάλεπτα blocks σύντομων βίντεο με ανθρώπους, κατοικίδια, παιχνίδια και εικόνες από τη φύση. Μπορούσαν να προσπεράσουν οποιοδήποτε βίντεο πατώντας ένα κουμπί. Τα βίντεο που οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν μέχρι το τέλος θεωρήθηκαν «αρεστά», ενώ εκείνα που εγκατέλειπαν πριν από τη μέση χαρακτηρίστηκαν «μη αρεστά».
Στα βίντεο που άρεσαν στους συμμετέχοντες, δύο περιοχές του εγκεφάλου -ο ραχιαίος πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου (dACC) και ο ραχιαίος πλάγιος προμετωπιαίος φλοιός (DLPFC)- παρουσίασαν σημαντική μείωση της δραστηριότητάς τους.
Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με την παρακολούθηση συγκρούσεων, την αξιολόγηση της προσπάθειας και τον εκούσιο, «από πάνω προς τα κάτω» έλεγχο της συμπεριφοράς.
Στα βίντεο που δεν άρεσαν, η δραστηριότητα στον dACC επέστρεφε περίπου στα επίπεδα βάσης. Φαίνεται, λοιπόν, πως ένα κακό βίντεο μπορεί να κάνει τον εγκέφαλο να ξαναδουλέψει προκειμένου να αποφασίσει αν θα συνεχίσουμε ή θα κάνουμε swipe.
Η μελέτη δεν διαπίστωσε ότι τα TikTok, Reels ή Shorts μετατρέπουν τον εγκέφαλο σε διακοσμητική κολοκύθα. Έδειξε ότι τα ευχάριστα σύντομα βίντεο μπορούν να ενισχύσουν την αυτόματη επεξεργασία, την απορροφημένη προσοχή και τη μειωμένη αυτοπαρακολούθηση.
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης ισχυρότερη λειτουργική συνδεσιμότητα ανάμεσα στις δύο περιοχές του γνωστικού ελέγχου κατά τη διάρκεια των βίντεο που άρεσαν στους συμμετέχοντες, παρότι η δραστηριότητα και στις δύο μειωνόταν. Το ερμήνευσαν ως συντονισμένη «αποδέσμευση» και όχι ως αυξημένη γνωστική προσπάθεια. Κάτι σαν δύο διευθυντές που κλείνουν ταυτόχρονα την κάμερα σε μια τηλεδιάσκεψη.
Το σημαντικότερο: η μελέτη εξέτασε άμεσες εγκεφαλικές αντιδράσεις. Δεν απέδειξε ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε σύντομα βίντεο προκαλεί μακροχρόνιες αλλαγές στην προσοχή, τον αυτοέλεγχο ή τη γνωστική λειτουργία.
Η Meta βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολύ λιγότερο διασκεδαστική οθόνη
Τα ευρήματα έρχονται την ώρα που η Meta Platforms αντιμετωπίζει ομοσπονδιακή δίκη στο Όκλαντ, σχετικά με καταγγελίες ότι σχεδίασε σκόπιμα τα Facebook και Instagram με τρόπους που ενθαρρύνουν τον εθισμό των παιδιών στις πλατφόρμες.
Συνασπισμός 29 πολιτειών των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι η Meta χρησιμοποίησε χαρακτηριστικά όπως το infinite scroll, τις ειδοποιήσεις και τις αλγοριθμικές προτάσεις ώστε να ενθαρρύνει την καταναγκαστική χρήση. Οι πολιτείες κατηγορούν επίσης την εταιρεία ότι παραπλάνησε το κοινό σχετικά με την ασφάλεια των ανηλίκων και ότι συνέλεξε παράνομα δεδομένα από παιδιά κάτω των 13 ετών.
Η Meta αρνείται τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι έχει επενδύσει σημαντικά στην προστασία των νεότερων χρηστών. Στη δίκη αναμένεται να καταθέσουν, μεταξύ άλλων, ο Mark Zuckerberg και ο επικεφαλής του Instagram, Adam Mosseri.
Οι πολιτείες ζητούν οικονομικές κυρώσεις και αλλαγές στον σχεδιασμό των πλατφορμών, οι οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την κατάργηση του infinite scroll και αυστηρότερους ηλικιακούς περιορισμούς.
